Krótka odpowiedź: częściowo tak. Geny wpływają na to, jak organizm reaguje na bakterie płytki, więc osoby, w których rodzinie występuje paradontoza, są bardziej podatne. Sama predyspozycja nie oznacza jednak choroby. Decydujące są czynniki, na które masz wpływ: usuwanie płytki, niepalenie, kontrola cukrzycy i regularne wizyty u dentysty. Przy obciążeniu rodzinnym warto chodzić na kontrole częściej i wcześnie reagować na krwawienie dziąseł.
Czym jest choroba przyzębia
To stan zapalny tkanek otaczających i podtrzymujących zęby. Zaczyna się od zapalenia dziąseł, a nieleczony może przejść w paradontozę, która niszczy kość i prowadzi do utraty zębów. Zobacz stadia paradontozy.
Rola genów
Gdy na paradontozę choruje kilka osób w rodzinie, ryzyko u pozostałych jest wyższe. Badania na bliźniętach sugerują, że geny odpowiadają za znaczną część różnic w podatności na chorobę, a resztę wyjaśniają środowisko i styl życia.
Jakie geny?
Geny wpływają głównie na odpowiedź zapalną organizmu na bakterie:
- warianty genów związanych z zapaleniem, np. IL-1 (interleukina 1) czy TNF-alfa, wiązano z silniejszą reakcją zapalną i większą podatnością,
- niektóre geny, np. FAM5C, łączono z agresywnymi, szybko postępującymi postaciami choroby.
Te związki są jednak umiarkowane, a wyniki badań bywają niejednoznaczne. Nie ma jednego „genu paradontozy”.
Geny a środowisko
Predyspozycja genetyczna zwiększa podatność, ale chorobę zwykle uruchamiają środowisko i zachowania. Styl życia ma więc ogromne znaczenie.
- Higiena: regularne szczotkowanie i nitkowanie usuwają płytkę, główną przyczynę choroby.
- Palenie: jeden z najsilniejszych czynników ryzyka. Nasila chorobę i utrudnia gojenie.
- Dieta: zbilansowane odżywianie wspiera mechanizmy obronne organizmu.
Choroby ogólne
- Cukrzyca zwiększa podatność na chorobę przyzębia i utrudnia gojenie, a nieleczona paradontoza utrudnia kontrolę cukrzycy. Działa to w obie strony.
- Choroby sercowo-naczyniowe wiążą się z paradontozą przez przewlekły stan zapalny, choć zależność przyczynowa nie jest w pełni wyjaśniona.
Testy genetyczne
Testy genetyczne na podatność na paradontozę wykonuje się z próbki śliny lub krwi. Mogą dać dodatkową informację, ale nie są rutynowo zalecane, bo nie przesądzają o chorobie i rzadko zmieniają leczenie. Ważniejsze są wywiad rodzinny i regularne badanie dziąseł przez dentystę.
Jak dbać o dziąsła, gdy paradontoza jest w rodzinie
- szczotkuj zęby co najmniej dwa razy dziennie pastą z fluorem,
- codziennie usuwaj płytkę spomiędzy zębów,
- stosuj płukankę przeciwbakteryjną, jeśli zaleci ją lekarz,
- wymieniaj szczoteczkę co 3–4 miesiące,
- ograniczaj słodkie przekąski i napoje,
- nie pal,
- chodź na kontrole i czyszczenie częściej, np. co 3–6 miesięcy,
- powiedz dentyście o chorobie w rodzinie.
Krwawienie dziąseł przy szczotkowaniu to sygnał, żeby iść do dentysty. Zobacz zapalenie dziąseł. Jeśli planujesz implanty, przebytą paradontozę trzeba wcześniej opanować, bo zwiększa ryzyko zapalenia wokół implantu.
